Cục Dự trữ Liên bang Fed vận hành như thế nào?

Mở đầu

Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ, thường được gọi là Fed, là ngân hàng trung ương của Hoa Kỳ. Đây là cơ quan có vai trò điều hành chính sách tiền tệ, giám sát hệ thống ngân hàng và hỗ trợ ổn định tài chính.

Fed thường xuất hiện trong các bản tin kinh tế với những quyết định về lãi suất. Khi Fed tăng hoặc giảm lãi suất, tác động không chỉ dừng lại ở Phố Wall. Nó có thể ảnh hưởng đến lãi vay mua nhà, thẻ tín dụng, chi phí vay của doanh nghiệp, thị trường chứng khoán, tỷ giá USD và cả dòng vốn toàn cầu.

Điểm quan trọng cần hiểu là: Fed không trực tiếp điều khiển nền kinh tế. Cơ quan này tác động đến nền kinh tế thông qua điều kiện tài chính, đặc biệt là lãi suất, tín dụng và thanh khoản. Hiểu Fed vì vậy là hiểu cách Mỹ sử dụng chính sách tiền tệ để ổn định giá cả, hỗ trợ việc làm và bảo vệ hệ thống tài chính.

Fed là gì?

Fed là hệ thống ngân hàng trung ương của Hoa Kỳ, được thành lập năm 1913 theo Đạo luật Dự trữ Liên bang. Bối cảnh ra đời của Fed là các cuộc khủng hoảng ngân hàng lặp đi lặp lại vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Khi đó, Mỹ cần một cơ chế có khả năng cung cấp thanh khoản cho hệ thống ngân hàng và giảm nguy cơ khủng hoảng tài chính lan rộng.

Fed có một đặc điểm khác với nhiều ngân hàng trung ương khác: nó không phải là một cơ quan tập trung đơn giản đặt tại thủ đô. Fed được thiết kế như một hệ thống gồm trung ương tại Washington, D.C. và các ngân hàng dự trữ khu vực trên khắp nước Mỹ.

Thiết kế này phản ánh một nguyên tắc quen thuộc trong hệ thống chính trị Mỹ: quyền lực không nên tập trung tuyệt đối vào một điểm duy nhất. Fed cần đủ mạnh để điều hành chính sách tiền tệ toàn quốc, nhưng cũng phải phản ánh thông tin từ các vùng kinh tế khác nhau.

Nhiệm vụ chính của Fed thường được gọi là “nhiệm vụ kép”: duy trì giá cả ổn định và hỗ trợ tối đa hóa việc làm. Nói đơn giản hơn, Fed phải cố gắng giữ lạm phát trong tầm kiểm soát, đồng thời tạo điều kiện để nền kinh tế có nhiều việc làm nhất có thể.

Ai kiểm soát Fed?

Fed có tính độc lập cao, nhưng không nằm ngoài hệ thống quyền lực của Hoa Kỳ.

Ở cấp cao nhất là Hội đồng Thống đốc tại Washington, D.C. Hội đồng này có bảy thành viên do Tổng thống Hoa Kỳ bổ nhiệm và Thượng viện phê chuẩn. Mỗi Thống đốc có nhiệm kỳ dài 14 năm. Nhiệm kỳ dài và so le được thiết kế để giảm ảnh hưởng của chính trị ngắn hạn đối với chính sách tiền tệ.

Chủ tịch Fed và Phó Chủ tịch Fed cũng do Tổng thống bổ nhiệm từ các thành viên Hội đồng Thống đốc, với nhiệm kỳ bốn năm và phải được Thượng viện phê chuẩn. Chủ tịch Fed là gương mặt công khai quan trọng nhất của hệ thống, nhưng không quyết định một mình. Các quyết định lớn về lãi suất được đưa ra thông qua cơ chế tập thể.

Quốc hội là cơ quan tạo ra Fed và trao nhiệm vụ cho Fed. Fed phải báo cáo trước Quốc hội, Chủ tịch Fed thường xuyên điều trần trước các ủy ban của Hạ viện và Thượng viện. Điều này có nghĩa Fed độc lập trong quyết định chính sách hằng ngày, nhưng vẫn chịu trách nhiệm giải trình trước cơ quan dân cử.

Tổng thống có quyền đề cử lãnh đạo Fed, Quốc hội có quyền giám sát và sửa luật nếu cần, nhưng cả Tổng thống lẫn Quốc hội không trực tiếp ra lệnh cho Fed phải tăng hay giảm lãi suất trong từng cuộc họp.

Có thể hiểu ngắn gọn: Fed độc lập trong vận hành chính sách tiền tệ, nhưng sự độc lập đó nằm trong khuôn khổ do Quốc hội thiết lập.

Fed gồm những bộ phận nào?

Hệ thống Fed có ba bộ phận chính.

Thứ nhất là Hội đồng Thống đốc ở Washington, D.C. Đây là cơ quan trung ương, chịu trách nhiệm giám sát toàn bộ hệ thống Fed, tham gia quyết định chính sách tiền tệ và ban hành nhiều quy định đối với hệ thống ngân hàng.

Thứ hai là 12 Ngân hàng Dự trữ Liên bang khu vực. Các ngân hàng này đặt tại những trung tâm kinh tế lớn như New York, Chicago, San Francisco, Atlanta và Dallas. Chúng theo dõi tình hình kinh tế địa phương, cung cấp dịch vụ cho ngân hàng thương mại, giám sát một số định chế tài chính trong khu vực và đưa thông tin thực tế từ các vùng kinh tế về trung tâm.

Thứ ba là Ủy ban Thị trường Mở Liên bang, gọi tắt là FOMC. Đây là cơ quan quan trọng nhất trong việc quyết định chính sách lãi suất. FOMC gồm bảy thành viên Hội đồng Thống đốc, Chủ tịch Fed New York và bốn Chủ tịch Fed khu vực khác tham gia bỏ phiếu luân phiên. Chủ tịch Fed New York có vai trò thường trực vì New York là trung tâm tài chính lớn nhất của Mỹ và là nơi Fed thực hiện nhiều hoạt động thị trường.

Cấu trúc này giúp Fed kết hợp hai yếu tố: góc nhìn trung ương và thông tin từ các khu vực. Đó là lý do Fed không chỉ là một cơ quan ở Washington, mà là một hệ thống liên bang đúng nghĩa.

Fed vận hành như thế nào?

Fed tác động đến nền kinh tế chủ yếu bằng cách điều chỉnh chi phí vay tiền và lượng thanh khoản trong hệ thống tài chính.

Công cụ được chú ý nhiều nhất là lãi suất. Khi Fed muốn kiềm chế lạm phát, cơ quan này thường tăng lãi suất. Lãi suất cao hơn làm chi phí vay tăng. Doanh nghiệp vay vốn đắt hơn, người dân vay mua nhà hoặc mua xe khó hơn, tiêu dùng và đầu tư có xu hướng chậm lại. Khi nhu cầu giảm, áp lực tăng giá có thể hạ xuống.

Ngược lại, khi nền kinh tế suy yếu, Fed có thể giảm lãi suất. Lãi suất thấp hơn giúp tín dụng rẻ hơn, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và người dân chi tiêu. Điều này có thể hỗ trợ tăng trưởng và việc làm, nhưng nếu nới lỏng quá mức, lạm phát có thể tăng.

Tuy nhiên, Fed không trực tiếp quyết định lãi suất của từng khoản vay mua nhà, vay xe hay thẻ tín dụng. Fed thiết lập mục tiêu cho lãi suất ngắn hạn trong hệ thống ngân hàng, rồi từ đó ảnh hưởng lan ra các loại lãi suất khác trong nền kinh tế.

Ngoài lãi suất, Fed còn sử dụng hoạt động thị trường mở. Khi Fed mua trái phiếu chính phủ, tiền được bơm thêm vào hệ thống tài chính, làm thanh khoản dồi dào hơn. Khi Fed bán trái phiếu hoặc để trái phiếu đáo hạn mà không mua lại, thanh khoản có thể bị rút bớt.

Fed cũng có vai trò là “người cho vay cuối cùng”. Khi ngân hàng gặp khó khăn thanh khoản trong khủng hoảng, Fed có thể cung cấp khoản vay khẩn cấp để ngăn tình trạng hoảng loạn lan rộng. Đây là một trong những chức năng quan trọng nhất của ngân hàng trung ương.

Fed khác Bộ Tài chính ở điểm nào?

Fed thường bị nhầm với Bộ Tài chính Hoa Kỳ, nhưng hai cơ quan này có chức năng khác nhau.

Bộ Tài chính quản lý tài chính của chính phủ liên bang. Cơ quan này thu ngân sách, phát hành trái phiếu chính phủ, quản lý nợ công và thực hiện các chính sách tài khóa do chính quyền và Quốc hội quyết định.

Fed điều hành chính sách tiền tệ. Fed không quyết định chính phủ chi bao nhiêu tiền, đánh thuế thế nào hay vay nợ ra sao. Fed tác động đến nền kinh tế bằng lãi suất, thanh khoản và giám sát hệ thống ngân hàng.

Hai cơ quan này có liên hệ chặt chẽ vì trái phiếu chính phủ Mỹ là tài sản trung tâm của hệ thống tài chính. Bộ Tài chính phát hành trái phiếu để huy động vốn cho chính phủ. Fed có thể mua hoặc bán trái phiếu trên thị trường thứ cấp để điều chỉnh điều kiện tiền tệ.

Nhưng về nguyên tắc, Fed không phải là “cánh tay in tiền” của Bộ Tài chính. Fed có nhiệm vụ ổn định giá cả và hỗ trợ việc làm, không phải tài trợ trực tiếp cho chi tiêu chính phủ.

Vì sao Fed được thiết kế độc lập?

Fed được thiết kế độc lập vì chính sách tiền tệ thường đòi hỏi những quyết định khó khăn và không phải lúc nào cũng được lòng cử tri.

Ví dụ, khi lạm phát cao, Fed có thể phải tăng lãi suất. Quyết định này giúp kiềm chế giá cả, nhưng cũng làm chi phí vay tăng, thị trường chứng khoán giảm và tăng trưởng chậm lại. Nếu chính sách tiền tệ bị chi phối trực tiếp bởi chu kỳ bầu cử, các chính trị gia có thể có xu hướng giữ lãi suất thấp để kích thích kinh tế ngắn hạn, ngay cả khi điều đó làm lạm phát tăng về dài hạn.

Sự độc lập của Fed nhằm giảm nguy cơ đó. Fed có không gian để ra quyết định dựa trên dữ liệu kinh tế thay vì áp lực chính trị tức thời.

Tuy nhiên, độc lập không có nghĩa là không bị kiểm soát. Fed được Quốc hội trao quyền, phải báo cáo trước Quốc hội và có thể bị Quốc hội thay đổi nhiệm vụ bằng luật. Vì vậy, mô hình đúng hơn là: Fed độc lập trong quyết định chính sách, nhưng chịu trách nhiệm giải trình trong hệ thống dân chủ.

Fed ảnh hưởng đến người dân Mỹ như thế nào?

Quyết định của Fed ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày, dù tác động thường không xuất hiện ngay lập tức.

Khi Fed tăng lãi suất, người mua nhà có thể phải chịu lãi vay thế chấp cao hơn. Người dùng thẻ tín dụng có thể phải trả lãi cao hơn. Doanh nghiệp nhỏ vay vốn mở rộng sản xuất sẽ gặp chi phí cao hơn. Thị trường chứng khoán có thể giảm vì nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận.

Ngược lại, khi Fed giảm lãi suất, vay tiền trở nên rẻ hơn. Người dân dễ vay mua nhà, doanh nghiệp dễ vay để đầu tư, và thị trường tài sản thường phản ứng tích cực hơn.

Nhưng tác động của Fed luôn có độ trễ. Một quyết định lãi suất hôm nay có thể mất nhiều tháng mới ảnh hưởng rõ đến tiêu dùng, việc làm và lạm phát. Vì vậy, Fed thường phải ra quyết định trong điều kiện không chắc chắn, dựa trên dữ liệu quá khứ và dự báo tương lai.

Fed ảnh hưởng đến thế giới như thế nào?

Fed là ngân hàng trung ương của Mỹ, nhưng ảnh hưởng của nó vượt xa biên giới Mỹ vì USD là đồng tiền dự trữ và thanh toán quan trọng nhất thế giới.

Khi Fed tăng lãi suất, tài sản bằng USD trở nên hấp dẫn hơn. Dòng vốn có thể chảy về Mỹ, khiến đồng USD mạnh lên. Điều này có thể gây áp lực lên các nước khác, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển có nợ bằng USD.

Khi USD mạnh, các nước vay bằng USD phải trả nợ đắt hơn tính theo đồng nội tệ. Hàng hóa nhập khẩu định giá bằng USD, như dầu mỏ, cũng có thể tạo thêm áp lực lạm phát cho nhiều quốc gia.

Trong khủng hoảng tài chính, Fed còn có thể mở các đường hoán đổi tiền tệ với một số ngân hàng trung ương khác để cung cấp USD cho hệ thống tài chính toàn cầu. Điều này cho thấy Fed không chỉ ổn định kinh tế Mỹ, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giữ thanh khoản cho hệ thống tài chính quốc tế.

Fed có kiểm soát được nền kinh tế không?

Fed có quyền lực rất lớn, nhưng không kiểm soát nền kinh tế theo nghĩa trực tiếp.

Fed không thể ra lệnh cho doanh nghiệp phải đầu tư, người dân phải tiêu dùng, hay ngân hàng phải cho vay theo một cách cụ thể. Fed chỉ có thể thay đổi môi trường tài chính để khuyến khích hoặc hạn chế các hành vi đó.

Ngoài ra, Fed không kiểm soát được nhiều yếu tố quan trọng như giá dầu, chiến tranh, chuỗi cung ứng toàn cầu, chính sách tài khóa của chính phủ hay tâm lý thị trường. Những yếu tố này đều có thể ảnh hưởng mạnh đến lạm phát và tăng trưởng.

Vì vậy, nên hiểu Fed là cơ quan định hướng điều kiện tài chính, không phải bộ điều khiển toàn bộ nền kinh tế. Quyền lực của Fed lớn vì thị trường phản ứng mạnh với chính sách của họ, nhưng quyền lực đó luôn có giới hạn.

Ví dụ: Fed trong khủng hoảng ngân hàng năm 2023

Một ví dụ rõ về vai trò của Fed là khủng hoảng ngân hàng khu vực năm 2023.

Khi lãi suất tăng nhanh, giá trái phiếu giảm. Một số ngân hàng khu vực nắm giữ nhiều trái phiếu dài hạn bị thua lỗ trên sổ sách. Khi người gửi tiền lo ngại và rút tiền hàng loạt, rủi ro lan truyền xuất hiện.

Trong bối cảnh đó, Fed cùng các cơ quan khác triển khai các công cụ hỗ trợ thanh khoản để ngăn khủng hoảng lan rộng. Vai trò “người cho vay cuối cùng” của Fed giúp hệ thống ngân hàng có thêm thời gian và nguồn lực để ổn định.

Ví dụ này cho thấy Fed vừa là cơ quan điều hành chính sách tiền tệ, vừa là cơ quan bảo vệ thanh khoản hệ thống trong khủng hoảng. Nhưng nó cũng cho thấy một giới hạn quan trọng: chính sách lãi suất của Fed có thể giúp kiềm chế lạm phát, đồng thời tạo áp lực lên các tổ chức tài chính nếu hệ thống không thích ứng kịp.

Kết luận

Fed là một trong những định chế quan trọng nhất của hệ thống Hoa Kỳ. Cơ quan này không trực tiếp điều khiển nền kinh tế, nhưng có ảnh hưởng lớn đến điều kiện tài chính mà nền kinh tế vận hành trong đó.

Fed được thiết kế để vừa có tính độc lập, vừa chịu giám sát dân chủ. Tổng thống bổ nhiệm lãnh đạo Fed, Thượng viện phê chuẩn, Quốc hội giám sát, còn các quyết định chính sách hằng ngày được đưa ra bởi các cơ quan chuyên môn bên trong hệ thống Fed.

Hiểu Fed giúp người đọc hiểu vì sao một quyết định lãi suất có thể làm thị trường biến động, vì sao lạm phát và việc làm luôn được theo dõi sát, và vì sao ngân hàng trung ương của Mỹ lại có ảnh hưởng lớn đến cả thế giới.

Nói ngắn gọn, Fed không phải là “người điều khiển” nền kinh tế Mỹ. Fed là cơ quan điều chỉnh điều kiện tài chính để nền kinh tế vận hành ổn định hơn.

NghiencuuHoaKy.com